شطرنج باز، رمانی متفاوت برای شطرنج بازان
شطرنج باز
رمانی متفاوت برای شطرنج بازان"اشتفان تسوایک" و همسر دوم او، روز۲۳فوریه سال۱۹۴۲در برزیل خودکشی کردند. و آخرین رمان این نویسنده به نام «شطرنج باز»، سال بعد در استکهلم به زبان اصلی چاپ و منتشر شد.
این نویسنده آزاده و نامدار اتریشی که به فرویدیسم معتقد بود، به گمان صاحبنظران، از نخبگانی است که با آثار ادبی خود به فرهنگ و ادبیات اروپایی، غنا و وسعت بسیار بخشیدهاند. تسوایک وقتی قدرت روزافزون و تسلط هولناک نازیها را در بعضی از کشورهای قاره اروپا به چشم دید، در سال۱۹۳۴دیگر طاقت نیاورد که در وطن خود بماند و در سال۱۹۲۸به لندن رفت و مدتی در آنجا ماندگار شد.
در رمان «شطرنجباز» میبینیم که آقای ب، بعد از آن که کتاب خودآموز شطرنج را میرباید، برای کاستن از زجر و عذاب تنهایی و سکوت در سلول انفرادی به شطرنج پناه میبرد و زیر و بم ها و ریزهکاریهای آن را فرا میگیرد، چنان مفتون و مجذوب این «بازی شاهانه» میشود که احساس می کند در سرزمین دیگری که برای او ناشناخته است، قدم گذاشته است.
تسوایک در آن زمان به مانند شاه بازی شطرنج که در تنگنای بازی گیر کرده باشد و راه پس و پیش نداشته باشد، حس می کرد که در زندگی به چنین تله ای افتاده است و همه راه ها به روزی او بسته شده است.
در این رمان، آقای ب، انسان هوشمند و متفکری است که در سیاهگوشه تنهایی، بازی شطرنج را از روی کتابآموخته است و بعد از آزادی با چنتو ویک که قهرمان بزرگ و بی رقیب شطرنج جهان است، رو در رو می نشیند و به نبرد می پردازد. چنتو ویک جوانی است روستایی و خام و خشن، که حتی یک نامه چندسطری را نمیتواند درست و بی غلط بنویسد و در عین حال در بازی شطرنج بی همتاست ... و می تواند نمادی از نازیهای پیروزمند باشد که به ارزش های فرهنگی بیاعتنا بودند. و آقای ب، شاید نمونه دیگری از خود نویسنده باشد.
آقای ب، از صحنه نبرد برنده بیرون می آید، اما عهد میکند که دیگر دست به مهره های شطرنج نزند. و شاید اگر تسوایک چنین تعهدی را می پذیرفت و از نویسندگی دست برمی داشت، زنده می ماند. اما او نمی توانست فکر نکند و مقاله و داستان و رمان ننویسد و میخواست وجدان شفاف و روشن دوره و زمانه خود باشد.
در سال۱۹۱۴و در آغاز نخستین جنگ جهانی، «رومن رولان» می گفت که نویسنده باید با اسلحه قلم خود در برابر زورگویان و جنگ طلبان بایستد و بجنگد و "اشتفان تسوایک" در دهه سوم و چهارم قرن بیستم که دنیا در آستانه فاجعه بزرگی قرار گرفته بود، گمان می کرد که دیگر نخواهند گذاشت، آزادانه فکر کند و بنویسد، و پیش از مرگ، رمان «شطرنج باز» را که در نوع خود شاهکاری به شمار می رود، نوشته بود و آن را در کشوی میز خود پنهان کرده بود و هرگز گمان نمی کرد که این رمان بعد از مرگ او چاپ خواهد شد و در کنار آثار ارزشمند و برجسته ادبیات اروپایی قرار خواهد گرفت.
کتاب «شطرنج باز» را دکتر محمد مجلسی ترجمه نموده و نشر دنیای نو آن را در۱۰۹صفحه با قیمت۳۹۰۰تومان منتشر کرده است.
ا
آچمز
