روایتی دیگر در ابداع شطرنج
افسانه های بسیاری درباره چگونگی پدید آمدن بازی شطرنج نقل شده است. اولین بار در اشعار و کتابهای ایرانی از شطرنج نام برده شده است.در زمان سلسله ساسانیان کتابی بزبان فارسی پهلوی بنام شطرنج نامه نوشته شده است .همچنین در شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی حکایت فرستادن شطرنج از هند برای انوشیروان به نظم درآمده است .
شطرنج در آغاز یک بازی چهار نفره بوده است . کلمه چترنگ در زبان سانسکریت هندی از دو بخش چتر به معنی چهار و انگه به معنی دسته تشکیل شده است. این چهار دسته به گونه ای نماد چهار عنصر زمین ، هوا ، آب و آتش بوده اند. بازی چترنگه هنوز در هند رواج دارد.
در میان هدایایی که راجای هندی برای انوشیروان پادشاه ایران فرستاد شطرنج نیز به چشم میخورد . بزرگمهر وزیر دانای انوشیروان در پاسخ هندیان، بازی تخته نرد را ارائه کرد . شطرنج در ایران تا پیش از سده دهم هجری یعنی تا دوران حکومت شاهان صفوی رواج بسیار داشت . اعراب شطرنج را از ایرانیان آموختند و آن را به غرب انتقال دادند . هارون الرشید اولین خلیفه ای بود که شطرنج و نرد بازی می کرد و آنرا رواج داد .
در روسیه شطرنج ورزش ملی به حساب می آید . به روسی شطرنج " شاخماتی " نامیده میشود که از کلمه فارسی شاه و کلمه عربی مات گرفته شده است .این نظریه كه واژه مات در شاهمات، عربی است به عقیده بیشتر زبانشناسها درست نیست. چونكه واژه مات در فارسی باستان هم بوده پیش از اینكه حتی در عربی بكار رفته باشد. ماتَ عربی بمعنی او مُرد، چندان ربطی با این واژه ندارد و این مات كه واژه ای فارسی است به معنی مبهوت و بدون راه گریز است.
بازی ایرانی تخته نرد نیز در روسیه پرطرفدار است و اصطلاحات و اعداد، کاملا فارسی ادا میشوند .

