باشگاه شطرنج ذهن برتر

بيش از 500 ميليون نفر در جهان شطرنج بازي مي‌كنند. بيش از يك ميليون نفر روزانه در جهان از طريق شبكه اينترنت به بازي شطرنج مي‌پردازند.

 162 كشور جهان در زمان حاضر عضو فدراسيون بين‌المللي شطرنج هستند و 86 هزار شطرنج‌باز در فهرست شطرنج‌بازان سازمانهاي بين‌المللي شطرنج قرار دارند.

بنا به گفته رئيس سازمان تربيت‌بدني، در ايران نيز بيش از 20 ميليون نفر به طور تفنني شطرنج بازي مي‌كنند و 500 هزار نفر از ايشان به طور جدي به شطرنج مي‌پردازند.

مسابقات جهاني

26 مهرماه سالجاري، نوجوانان رده‌هاي سني زير 18،16،14،12،10،8 سال جهان، در كشور گرجستان به مصاف يكديگر رفتند تا قهرمان جهان در رده‌هاي سني شناخته شود.مسابقات قهرماني جهان در 11 دوره و به روش سوئيسي برگزار شد. در اين مسابقات بازيكنان 56 كشور شركت كردند كه گرجستان بعنوان ميزبان با بيش از 150 نفر و هندوستان با 73 نفر شركت كننده، بيشترين تعداد بازيكن را داشتند.

در اين مسابقات سي و دو شطرنج‌باز از ايران شركت داشتند كه 15 تن به عنوان تيم ملي و ساير شركت‌كنندگان به ميل و همراه با خانواده خود در اين مسابقات حضور يافتند. هاملت تومانيان، محسن قرباني و آرش روغني به عنوان مربي، تيم شطرنج ايران را همراهي مي‌كردند.

در اين مصاف، احمد عسگري‌زاده با 5/7 امتياز به مقام يازدهم رده سني پسران زير هشت سال، غزل حكيمي‌فرد با 7 امتياز به مقام يازدهم در رده دختران زير 12 سال، ميترا حجازي‌پور با 5/6 امتياز به مقام يازدهم دختران زير 14 سال و آتوسا پوركاشيان با 5/6 امتياز به مقام دوازدهم دختران زير هجده سال دست يافتند.بيشترين مدال‌آور اين مسابقات كشور هندوستان بود كه موفق به كسب 10 مدال (5 طلا، 2 نقره و 3 برنز) در اين مسابقات شد.

مسابقات آسيايي

شكست يا پيروزي اهميتي ندارد. بخصوص وقتي صحبت از ورزشي به پيچيدگي شطرنج باشد. اما از هر قدمي كه پشت‌سر گذاشته‌ايم اگر درسي نگيريم دچار دور باطلي گشته‌ايم. مشكلات يك رشته در هر سطحي تكرار مي‌شود. چند سال ديگر هم كه بگذرد (در بهترين حالت)در  همان پله كه بوديم خواهيم ايستاد.

 اين چند سطر را گامي به عقب بدانيد، اما بخوانيد.تابستان سال‌جاري، ايران ميزبان مسابقات آسيايي شطرنج در رده‌هاي سني 8،10،12 و 14 سال بود. مسابقات در هتل زيباي المپيك تهران در 9 دوره به روش سوئيسي برگزار شد. در مراسم افتتاحيه رئيس فدراسيون جهاني شطرنج (فيده) حضور يافت و به سخنراني كوتاهي پرداخت.

در اين مسابقات 230 بازيكن (141 پسر و 89 دختر) از 10 كشور آسيايي شركت كردند و به مصاف يكديگر رفتند. كشورهاي شركت‌كننده هندوستان، سوريه، امارات، تاجيكستان، ويتنام، قطر، قزاقستان، قرقيزستان، مغولستان و ايران بودند.

بازيكنان خارجي در هتل المپيك استقرار يافتند و اگر چند مشكل پيش آمده در طول مسابقات (موضوع صغر سني يكي از بازيكنان و جدال لفظي بين مسئولين هتل و خانواده‌ها) را ناديده بگيريم، ايران ميزبان خوبي براي مهمانان خارجي بود.
در پايان مسابقات آسيايي، بازيكنان هندي با كسب 18 مدال، ويتنامي‌ها با كسب 2 مدال و ايران نيز با كسب سه مدال به رقابت‌ها پايان دادند.

ميترا حجازي پور كه تا دور هشتم انتظار قهرماني از ايشان مي‌رفت و به نظر اساتيد شايستگي احراز قهرماني را داشت، با اختلاف نيم امتياز با حريف هندي به نايب قهرماني آسيا در رده سني زير14 سال دختران دست يافت و احمد عسگري‌زاده با 7 امتياز نايب قهرمان پسران زير 8 سال آسيا شد.

آنها چگونه آموزش مي‌دهند

تيم هند در مسابقات آسيايي با 18 مدال از ايران رفت. در آخرين مسابقات قهرماني رده‌هاي سني جهان در گرجستان نيز هند توانست 10 مدال بدست آورد.

مربيان هندي بين بازي‌ها به سرعت فايل بازي‌ها را مي‌گرفتند، بررسي مي‌كردند و نكات لازم را به بازيكن خود مي‌گفتند. متاسفانه همان زمان بازيكنان ما در راهروها مشغول بازيگوشي و خانواده‌ها مشغول پرداختن به حواشي مسابقه بودند. در پايان روز اگر ترافيك تهران مجال مي‌داد برخي خود را با زحمت به مربي خصوصي فرزندشان مي‌رساندند تا بازي تحليل شود.

«Raghunandan Gokhale» مهمترين مقام دولتي شطرنج در هندوستان است. او به عنوان سر مربي در مسابقات آسيايي 51 بازيكن هندي را همراهي مي‌كند. با خوشرويي، به ما فرصت گفت و گو مي‌دهد. با وي در مورد نحوه آموزش و نگرش به شطرنج در هند گفتگو كرديم.

او در مورد زمان لازم براي آموزش شطرنج مي‌گويد: براي شركت در اين سطح مسابقات، براي زير 8 سال 1 سال آموزش،  براي زير 10 سال 3 سال و به همين ترتيب با افزايش سن مدت آموزش لازم افزايش مي‌يابد.

 چند ساعت تمرين در هفته براي رسيدن به اين سطح كافي است؟

- هر روز يك ساعت و يا يك روز در ميان دو ساعت تمرين لازم است. در كنار آن هفته‌اي دو جلسه دو ساعته آموزش براي زير 8 سال و 6 ساعت آموزش در هفته براي بچه‌هاي زير 10 سال.

 نظر شما در باره بازي و آموزش شطرنج با كامپيوتر چيست؟

- تمرين با كامپيوتر موجب صرفه‌جويي در زمان مي‌شود، اما براي تمرين حتماً از نرم‌افزارهايي كه امكان بازي با حريف همزمان زنده در اينترنت را فراهم مي‌سازد، استفاده شود. استفاده از نرم‌افزارهاي غير همزمان مانند fritz فقط جهت تحليل بازي‌ها به كار رود. Firtz بازيكن خوبي نيست.

 به نظر شما در اين رده‌هاي سني و سطح مسابقات، شروع بازي، وسط بازي يا آخر بازي كدام يك اهميت بيشتري دارد؟

- وسط بازي از اهميت بيشتري برخوردار است چون بازيكنان بسياري كه داراي شروع بازي خوبي هستند و حتي مي‌توانند در شروع بازي مهره بگيرند به دليل ضعيف بودن در وسط بازي، مهره از دست مي‌دهند و نهايتا مي‌بازند. ولي وسط بازي اساس بازي شطرنج است و البته آخر بازي. ولي در اين سن و رده‌هاي سني وسط بازي اهميت اساسي دارد.

 براساس همين تفكر است كه بازيكنان شما از روش سيسيلي دراگون بيشتر استفاده مي‌كنند؟

- بله اين تكنيك وسط بازي است، ما مي‌خواهيم طرف مقابل را مات كنيم، در سيسيلي دراگون آن كسي كه تاكتيك را به خوبي استفاده مي‌كند، برنده است و اگر شما وسط بازي خوبي داشته باشيد، برنده شدن شما تضمين شده است.

 نوع بازي بازيكنان كشورهاي مختلف متفاوت است؟

- بله چون زمان و نحوه آموزش بچه‌ها در كشورهاي مختلف متفاوت است.

 پس به فرهنگ و روانشناسي اجتماعي كشورهاي مختلف بستگي ندارد؟
- خير. همه بچه‌ها شبيه هم هستند.

آيا در هند برنامه رسمي آموزش شطرنج در مدارس وجود دارد؟

- خير برنامه دولتي وجود ندارد و آموزش شطرنج به طور خصوصي و در آكادمي‌هاي شطرنج است.

 نظر شما درباره بازي سريع براي كودكان چيست؟

- بازي 20 دقيقه‌اي ( و يا 15 دقيقه با 10 ثانيه فيشر) و يا بيشتر خوب است اما كمتر را پيشنهاد نمي‌كنم.

 آيا بازي با مهره سفيد و سياه متفاوت است؟

- خير در اين سطح تفاوتي ندارد چون در اين سطح، شروع بازي‌هاي بسيار متنوع را  بلد نيستند.

 آيا بازي با رده‌هاي سني بالاتر را براي كودكان پيشنهاد مي‌كنيد؟

- بله تجربه بسيار خوبي است. آنها خواهند باخت ولي خيلي مي‌آموزند. من شاگرد دختري دارم كه فقط با بزرگترها بازي مي‌كند چون حريف هم سن و سال در شهرشان ندارد، او معمولا مي‌بازد ولي در سطح بسيار بالايي مسابقه مي‌دهد.

 پس شما ابتدا باخت را آموزش مي‌دهيد و سپس برد را؟

- خير به هيچ وجه. من به هر كس ياد مي‌دهم سطح خودش را پله به پله در شطرنج بالاتر ببرد.

 بازي در پارك‌ها را مفيد يا مضر مي‌دانيد.

- مفيد نيست چون بازي را ثبت نمي‌كنند. اگر ثبت كنند آن هم مفيد است. حتي بازي با پدرشان را هم بايد به طور جدي ثبت كنند تا توسط مربي بررسي شود كه شما چگونه فكر مي‌كنيد.

 به نظر شما آيا بازي دخترها و پسرها متفاوت است؟

- بله هيچ‌كس نمي‌داند چرا مردان در شطرنج بازيكنان بهتري هستند. در برخي امور زنان قوي‌تر هستند. مانند يادگيري زبان، خواندن و صحبت كردن، روانشناسي و خواندن چهره، ولي مردان در نقشه‌خواني و تصميم‌گيري آني بهتر هستند و ريسك‌پذيري‌شان بيشتر است و اين موضوع در زمان بازي خودش را نشان مي‌دهد.

وقتي شما به رياضيات نگاه مي‌كنيد زنان در رياضيات بهتر هستند و در هنر نيز بهتر هستند، اما شطرنج آميزه‌اي از رياضيات، علم و هنر است و در آن ريسك‌پذيري نيز از اهميت خاصي برخوردار است.

 آيا اين امر به عمق حركت قابل پيش‌بيني (تعداد حركت قابل پيش‌بيني) و تفاوت آن بين زنان و مردان مربوط مي‌شود؟

- خير ما مي‌بينيم خانم جوديت پولگار در رده يازدهم جهان (مردان) است، در نتيجه اين امر نمي‌تواند به تفاوت تعداد حركت قابل پيش‌بيني در زنان و مردان مربوط شود. ولي مي‌بينيم كه جوديت پولگار به خوبي توپولف، آناند و كاسپارف نيست ولي زنان به آرامي در حال كم نمودن اين فاصله هستند.

 در مورد اسپانسر (خصوصي يا دولتي) براي بازيكنان‌تان بفرماييد.

- بعضي از بازيكنان ما اسپانسرهاي خصوصي دارند. لوگوي شركت را بر روي لباس خود دارند، از يك كشور به كشور ديگر مي‌روند، در عكس‌ها هستند و در واقع با لوگويي كه روي لباس نصب است، براي شركت تبليغ مي‌كنند.

 اسپانسرهاي خصوصي معمولاً حمايت‌هاي كوتاه مدت انجام مي‌دهند. ولي اسپانسرهاي دولتي متفاوت هستند. حمايت‌هاي دولتي از نوع كمك جهت آموزش است، اگر كسي مقام بياورد براي يك سال آن را دريافت مي‌كند و اگر سال بعد مقام نياورد حمايت قطع مي‌شود.

 نحوه برگزاري مسابقات در ايران را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

- من معتقدم مسابقات بايد در استاديوم سر پوشيده (مانند دهلي) برگزار مي‌شد تا بچه‌ها بتوانند والدين‌شان و يا مربي‌شان را ببينند. بايد درك كرد كه آنها كودك هستند و داخل سالن به تنهايي در يك شهر غريبه و يا كشور غريبه در حال جنگ هستند، در اين سن و سال از نظر عاطفي نياز دارند كه ما كنارشان باشيم. در اين مسابقات بايد به نحوي مي‌توانستيم كنارشان باشيم. به نظر من مسابقات سنگاپور در سال 2004 خوب بود.

 با حضور ما حواسشان پرت نمي‌شود؟

- خير. آنها ما را مي‌بينند ولي دور از ما هستند و احساس اطمينان و آرامش مي‌كنند.

 نظر شما درباره داوري در مسابقات شطرنج چيست؟

- داور بايد صبور و آرام باشد، روانشناسي كودك بداند و بازيكن خوبي هم باشد.

 داوري مسابقات آسيايي در ايران چگونه بود؟

- نظري ندارم چون اجازه نداشتيم داخل سالن برگزاري مسابقات باشيم.